در جستجوی پیوند اخلاق کاربردی با اخلاق سینوی

در جستجوی پیوند اخلاق کاربردی با اخلاق سینوی

 

همایش ملی اخلاق علمی و اخلاق کاربردی با محوریت اندیشه‌های دانشمند حکیم شیخ‌الرئیس، بوعلی‌سینا روز شنبه دوم شهریورماه ۱۳۹۸ در دانشگاه بوعلی‌سینا برگزار ‌شد.

به گزارش روابط عمومی و امور بین‌الملل بنیاد بوعلی‌سینا این همایش یک‌روزه به همت گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه بوعلی‌سینا و با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران، بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی‌سینا، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، انجمن ایرانی اخلاق در علم و فناوری، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد ملی نخبگان شعبه همدان، مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری و مرکز علوم استنادی جهان اسلام برپا شد.

 

 

اخلاق؛ درد امروز بشریت

رئیس دانشگاه بوعلی‌سینا در آغاز این همایش گفت: ما امروز شاهد تأثیر منسجم فرهنگ ایرانی بر تمدن بشریت هستیم.

 دکتر یعقوب محمدی‌فر با بیان اینکه همدان در پس تاریخ خود محلی برای اجتماع مردم، دانشمندان و محققان مختلفی بوده است افزود: همدان امروز افتخار دارد که نقش تأثیر گذاری در تاریخ معاصر و پیش از آن بر فرهنگ این مرز و بوم داشته است.

 به گزارش شبستان، دکتر محمدی‌فر با بیان اینکه موضوع اخلاق کاربردی را باید به‌صورت تخصصی در اندیشه‌های حکیم بوعلی جست گفت: حکیم بوعلی‌سینا ۸۰۰ سال پیش قبل از آنکه دستگاه گردش خون کشف شود بر این علم تسلط داشته‌اند و بر همین اصل ایشان را پدر قلب دنیا معرفی کرده‌اند، نقش بی‌بدیل بوعلی‌سینا نابغه مشرق زمین در همه علوم و فنون زبانزد و مشهور است.

 این مقام مسئول با بیان اینکه حکیم بوعلی‌سینا ۸۰۰ سال جلوتر از زمان خویش می‌اندیشید گفت: بسیاری از اطبا و پزشکان ما پس از گذشت هزاران سال به مباحثی دست یافتند که بوعلی‌سینا ۸۰۰ سال پیش به آن اشاره داشته است.

 رئیس دانشگاه بوعلی‌سینا با بیان اینکه امروز یکی از گرفتاری‌های جدی بشر در عرصه‌های مختلف عدم توجه اخلاق کاربردی است گفت: آن هنگام که صحبت از اخلاق به میان می‌آید صحبت از صداقت، راست‌کرداری، احترام، شفافیت، رازداری، وفاداری، تابع قانون بودن و بی‌طرفی است.

 وی با بیان اینکه امروز دروغ، بلایی است که همچون خوره بر مردمان این مرزوبوم سایه انداخته است افزود: تمامی مؤلفه‌های ذکر شده فاکتور‌های کاربردی زندگی ماست که متأسفانه فراموش شده است.

 محمدی‌فر ادامه داد: امروز درد بشریت در اخلاق جدی است که امروز نیز تشعشعات این بی‌اخلاقی در جامعه ما به چشم می‌خورد.

وی گفت: آن چیزی که امروز باید به آن توجه ویژه داشت مسئولیت اجتماعی افراد و دانشگاه است که باید به این مهم توجه کرد که تا چه اندازه توانسته‌ایم مسئولیت اجتماعی خود را در جامعه بشریت زنده کنیم.

 محمدی‌فر با اشاره به اینکه امروز عرصه دانشگاه‌های ما به کمیت‌گرایی رسیده است افزود: بخش عمده‌ای از مبحث اخلاق به زندگی اجتماعی و بخشی از آن به فردی است لذا باید در هر دو بخش به نحو احسنت مورد توجه قرار گیرد.

 رئیس دانشگاه بوعلی‌سینا ادامه داد: امروز با کنار رفتن قوانین، قوام دنیا در تهدید و معرض خطر قرار گرفته است لذا انسان نیازمند آن است تا رجعتی به خویشتن داشته باشد.

 وی با اشاره به اینکه اخلاق در سه بعد فردی، محیطی و سازمانی مطرح است ابراز کرد: امروز انسان با قرارگیری در سردرگمی‌های مختلف جامعه، نیازمند اکوسیستم اخلاقی است که باید به دامان بوعلی‌سینا که بخش عمده از مسیر را طی نموده است بازگشت.

 محمدی‌فر با بیان اینکه جامعه، امروز از هر جهت دچار کمیت‌گرایی شده است گفت: یکی از آفات معضل کمیت‌گرایی و دوری از اخلاق در بحث آموزش است که امید می‌رود به‌صورت پایه‌ای از همان مقاطع ابتدای تحصیل فرزندان ما حل شود.

 این مدرس دانشگاه ضمن تأکید بر رعایت اخلاق در هر عرصه و زمان گفت: اگر مهندسین این مرزوبوم به اخلاق حرفه‌ای مقید و پایبند باشند هیچ‌گاه شاهد فروریختن ساختمان و منازل هم‌وطنان خود در حادثه‌ای طبیعی نخواهیم بود.

 وی با اشاره به اینکه بسیاری از کاسبین و بازاریان جامعه پرورش و تربیت‌یافته در نظام آموزشی کشور هستند عنوان کرد: اگر از همان ابتدای تحصیل، فرزندان ما بااخلاق حرفه‌ای آشنا شوند در آینده هیچ‌گاه شاهد نابسامانی، مشکلات سوءاستفاده‌های فردی و اجتماعی نخواهیم بود.

 محمدی‌فر با بیان اینکه نقش اخلاق در آموزش نقش کلیدی است که باید به آن توجه داشت گفت: با مباحث ذکر شده، انسان امروز نیازمند یک خود انتقادی جدی در بحث اخلاق است، این نکته را نباید فراموش کرد که خود انتقادی صرفاً به معنای نقد غیرمنصفانه نبوده و دیدن همه ابعاد است.

 رئیس دانشگاه بوعلی‌سینا در پایان بیان کرد: امیدواریم بتوانیم از ذخایر تمدن ایرانی که حکیم بوعلی‌سینا نمونه‌ای بارز از آن است نهایت بهره و استفاده را در زنگی فردی و اجتماعی خود ببریم.

 

 

 

شاهکار ابن‌سینا در منطق

دکتر غلامرضا اعوانی رئیس انجمن حکمت و فلسفه ایران نیز در سخنرانی خود با عنوان اخلاق سینوی به سابقه تقسیم‌بندی فلسفه اشاره کرد و گفت:

تقسیم‌بندی فلسفه به نظری و عملی قبل از ارسطو وجود نداشته است و او نخستین کسی بود که علوم را مدون کرد و به اشکالات سوفسطائیان پاسخ داد، اما ابن‌سینا این راه را به پایان رسانید.

رئیس انجمن حکمت و فلسفه ایران، ویژگی فلسفه در قرون اولیه را روش زندگی ذکر کرد و گفت: در حالی‌که در قرون اخیر فلاسفه در شاخه‌های مختلف فلسفه کار کرده‌اند و هر یک به فلسفه اخلاق یا سیاست یا الهیات روی آورده‌اند و حتی فیلسوفی مثل کانت با قبول نداشتن فلسفه نظری، تنها در مورد فلسفه عملی بحث می‌کند؛ در قرون اولیه شکل‌گیری تفکر فلسفی در یونان فلسفه روش زندگی بوده است و شخصی مثل سقراط در زندگی خود تجسم فلسفه و اخلاق بوده است.

دکتر اعوانی با اشاره به اذعان فلاسفه و اندیشمندان شرق و غرب به عظمت علمی بوعلی‌سینا گفت: وی دانشمندی ناشناخه نیست اما چون برخی با سابقه فلسفی آشنایی ندارند و نمی‌دانند قبل از مباحث بوعلی ارسطو چه گفته است؛ بنابراین نمی‌دانند که ابن‌سینا چه مقدار به فلسفه ارسطو اضافه کرده است.

عضو هیئت امنای بنیاد بوعلی‌سینا اضافه کرد: گفته می‌شود که ابن‌سینا ۴۰ بار مابعدالطبیعه ارسطو را خوانده و نفهمیده است. اما به نظر من روایت درست این است که به خاطر گیر مهمی که در حل یک مسئله فلسفه داشته است، با خریدن کتاب اغراض مابعدالطبیعه فارابی، فهم مشکل فلسفی برای او آسان شده است.

رئیس انجمن حکمت و فلسفه ایران به ابتکارات ابن‌سینا در منطق نیز اشاره کرد و افزود: ابن‌سینا در منطق شاهکار کرده است و کشفیات زیادی مثلاً در قضایای شرطی موجهات و قضایای مربوط به زمان دارد. ما منطق می‌خوانیم ولی فایده آن را نمی‌دانیم در حال‌که او از منطق برای تشخیص حق از باطل در مسائل الهی استفاده می‌کند.

دکتر اعوانی در تعریف از واژه فلسفه نیز گفت: یک تعریف که می‌توان از فلسفه ارایه داد، حیات معنوی است و تعریف دیگر نیز بیداری است که در ادیان معنا پیدا می‌کند.

از طرفی حکمت انسان را بیدار می‌کند. همچنان که سقراط می‌گفت: آتن، اسب زیبای خفته‌ای است که من خرمگسی هستم که مسئول بیدار کردن آنم.

و این‌ها همه مستلزم تربیت و اخلاق است. از دیدگاه حکمای اسلامی حکمت در عرض علوم نیست، بلکه در طول آن است. علوم دیگر عرضی است ولی حکمت طولی است تا انسان را به حق برساند. علمی مثل فیزیک، شیمی و... این خصیصه را ندارد و تنها حکمت است که انسان را به دید الهی می‌رساند. اما همین وصول به حضرت حق نیز با نوعی سلوک و تربیت و انضباط معنوی میسر می‌شود.

رئیس انجمن حکمت و فلسفه ایران زندگی علمی ابن‌سینا را پر تلاطم و دارای تحولات زیاد می‌خواند و گفت: زندگی بوعلی‌سینا تحولات زیادی داشته است و در دوره‌های مختلف آثار متفاوتی داشته است. مثلاً او الحکمه العروضیه را در ۲۱ سالگی نوشته است و ۱۵ سال بعد در مقدمه شفا می‌گوید که این فلسفه من نیست. اما کار مهمش در همین اثر نظم دادن به کتاب ۱۴ جلدی مابعدالطبیعه ارسطوست که آن را در دو جلد در "الهیات بمعنی الاعم" و "الهیات بمعنی الاخص" روایت کرده است و می‌گوید فلسفه من فلسفه مشرقیه است. و هر کی می‌خواهد من را بخواند به کتاب حکمت مشرقیه من مراجعه کند.

دکتر اعوانی از ابن سینا به عنوان اولین کسی که حکمت متعالیه را به کاربرده است، نام برد و گفت: خواجه نصیرالدین طوسی بعد از بوعلی حکمت متعالیه را به‌عنوان رفتن از حکمت بحثی به حکمت ذوقی (عرفان) ذکر کرده است. و این همان تحولی است که در زندگی خود ابن‌سینا رخ داده است و بیش از پیش به سمت یک حکمت الهی رحکت کرده است.